Herplaatsing monument Frederik van de Palts

Overzicht

Datum: 26 juli 2018

In november 2017 werd het monument van Frederik V van de Palts en Elizabeth Stuart, dat ruim twintig jaar voor het appartementengebouw Het Koningshuis heeft gestaan, verwijderd. Op initiatief van de Historische Vereniging Oudheidkamer Rhenen e.o. werd het gerestaureerd en wordt het op een nieuwe sokkel herplaatst op Open Monumentendag, zaterdag 8 september 2018. Het monument van Frederik van de Palts wordt om 10:15 uur feestelijk onthult.

 

In april 1908 werden aan de voorzitter van de in het najaar van 1907 opgerichte Oudheidkamer Rhenen e.o. enkele elementen van de poort van het in 1812 afgebroken Koningshuis aangeboden. Dit Koningshuis was in 1629/1630 gebouwd door Frederik van de Palts op de plaats van het Agnietenconvent. Frederik, in 1613 gehuwd met de Engelse koningsdochter Elizabeth Stuart, was in 1619 door Boheemse protestanten gekozen tot hun koning. De katholieke Duitse keizer ging hiermee niet accoord en een veldslag bij de Wittenberg bij Praag in 1620 was het gevolg. Deze veldslag verloor Frederik en hij vluchtte met zijn gevolg naar de Nederlanden, waar hij door zijn ooms, de prinsen Maurits en Frederik Hendrik werd opgevangen. Omdat hij slechts één winter koning is geweest wordt Frederik van de Palts ook wel de Winterkoning genoemd. Frederik en Elizabeth kregen de leegstaande woning van Johan van Oldenbarneveldt in ’s Gravenhage aangeboden. Voor hun zomerverblijf lieten zij echter hun oog vallen op Rhenen, de omgeving deed hen denken aan hun Heidelberg.

 

Frederik van de Palts heeft niet lang kunnen genieten van zijn Koningshuis want hij overleed in 1632 tijdens een van zijn reizen in Duitsland. Elizabeth Stuart bleef tot haar vertrek naar Engeland in 1660 gebruikmaken van het Koningshuis. Door vererving kwam het Koningshuis via het koninkrijk Hannover rond 1730 in bezit van het Engelse Koningshuis. In 1795/1796 werd het Rhenense zomerverblijf gebruikt/misbruikt door Staatse, Engelse en Duitse troepen in hun strijd tegen de Fransen met hun Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. In 1812 was het gebouw dermate verwaarloosd en uitgewoond dat het werd gesloopt.

 

Monument in Rhenen - Monument Frederik van de Palts voor de restauratie

 

Honderd jaar later doken plots een paar onderdelen van het voormalige Koningshuis op nadat enkele notabelen in Rhenen in 1907 een Oudheidkamer hadden opgericht. Op 13 april 1908 schreef Jesse in zijn eerste inventarisboek een geschenk in van wijlen mejuffrouw P. Roghair. Het bestond uit twee zijstukken van zandsteen met lofwerk versierd van de hoofdpoort van het koningshuis (inv.nr. 40), en de sluitsteen van de boog van deze poort (inv.nr. 41). Later heeft Jesse daar bijgeschreven: ‘Nu uitmakende ’t Monument op ’t Hof van Frederik van de Palts en Elizabeth van Engeland’. Dat had Jesse voor elkaar gekregen met onder andere een gift van koningin Wilhelmina. Een van de nota’s van het maken van dit monument is bewaard gebleven, een rekening van 10 juli 1909 van fl. 6,00 van Huis- en Decoratieschilders O. Meijer en Zonen ‘Voor het vergulden van Letteren op een gedenksteen van de Oudheidkamer, 75 letters a 8 cent’.

 

Nog weer honderd jaar later was dit monument toe aan een grondige restauratie. Na een artikel hierover in januari 2015 in Oud Rhenen, het tijdschrift van de Historische Vereniging Oudheidkamer Rhenen e.o. (HVOR), meldde zich een verenigingslid met het aanbod deze restauratie te financieren. Het heeft wat langer geduurd dan gehoopt door de renovatie van de binnenstad, maar nu is het dan toch zover. In goed overleg met Buddingh Natuursteen in Veenendaal over de soort en mate van restauratie en dankzij de grootse donatie kan de Historische Vereniging zaterdag 8 september het gerestaureerde monument aanbieden aan de Rhenense bevolking.

 

Foto’s: © Dhr. Ramspek 1913 (sidebar), Willem H. Strous 2017 (pagina)